ZORUNLU GEÇİT HAKKI

Geçit hakkı,  komşuluk hukukundan doğan ve taşınmaz mülkiyetini sınırlayan zorunlu irtifak haklarından biridir. Taraflar arasında sözleşme ile geçit hakkı tesis edilebileceği gibi, Mahkeme yoluyla da kurulabilir. Kanun koyucu geçit hakkını, zorunlu geçit hakları ve diğer geçit hakları olmak üzere ikiye ayırmıştır.

Taşınmazından genel yola çıkmak için yeterli geçidi bulunmayan malik, Mahkemece uygun görülecek bir bedel karşılığında geçit hakkı tanınmasını komşularından isteyebilir. Bu bedele fedakarlığın denkleştirilmesi kapsamında "denkleştirme bedeli" denir.

Geçit hakkı davası, öncelikle yol durumuna göre en uygun düşen komşuya karşı ve daha sonra bundan en az zarar görecek olana karşı kullanılır. Zorunlu geçit iki tarafın menfaati gözetilerek belirlenir.

GEÇİT HAKKI DAVASI AÇILABİLMESİ İÇİN ARANAN KOŞULLAR

• Davacı, geçit irtifakı kurulacak olan taşınmazın maliki olmalıdır.
• Lehine geçit irtifakı kurulacak olan taşınmazın genel yola çıkmak için geçidinin bulunmamalı ya da geçit bulunsa dahi ihtiyacı karşılamamalıdır.
• Lehine geçit irtifakı kurulacak olan taşınmaza geçit hakkı tanınmasında zorunluluk olmalıdır.

GEÇİT HAKKI DAVASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

Geçit hakkı kişilerin değil, taşınmazların leh ve aleyhlerine kurulmaktadır. Bu sebeple leh ve aleyhine geçit istenen taşınmaz maliklerinin tamamı davada yer almalıdır. Ancak, yararına geçit istenen taşınmaz paylı mülkiyete konu ise dava paydaşlardan biri veya birkaçı tarafından açılabilir.

Geçit hakkı davasında taşınmaz maliklerinin iyi niyetli veya kötü niyetli olmasının bu hakkın kullanılması ve geçit ihtiyacının bulunduğunun saptanması halinde bir önemi yoktur.

Geçit hakkı kurulmasına ilişkin davalarda davanın niteliği gereği yargılama giderleri davacı üzerinde bırakılmalıdır.

Geçit hakkı davası her ne kadar davacı taraf veya vekilince uygun görülen parsel malikine yöneltildiyse de Mahkemece yapılacak keşif ve Bilirkişi Raporu doğrultusunda tüm alternatifler değerlendirilerek en uygun güzergah üzerinden geçit hakkı kurulmasına karar verilmektedir. Bu güzergah üzerindeki taşınmazların maliklerine dava dilekçesi ile husumet yöneltilmemiş olması kabul edilebilir bir yanılgıya dayandığından, bu taraf değişikliği talebi kabul edilerek davacının bu kişilerin harçsız olarak davaya katılmalarını sağlamasına imkan verilmelidir.

Mahkemece uygun güzergah saptanırken, aleyhine geçit hakkı kurulan taşınmaz bölünerek kullanım şekli ve bütünlüğünün bozulmamasıdır.

Özellikle tarım alanlarında,bir tarım aracının geçeceği genişlikte (emsaline göre 2,5-3 m.) geçit hakkı tesisine karar verildiği görülmektedir.

GEÇİT HAKKININ TERKİNİ DAVASI

Geçit hakkının şartlarının ortadan kalkması veya yükümlü taşınmaz maliki açısından hakkaniyete aykırı bir durum oluşturacak olması durumunda "geçit hakkının terkini davası" açılabilecektir.

Geçit irtifakının terkini üç şekilde mümkündür:

Tescilin terkini veya yüklü ya da yararlanan taşınmazın yok olmasıyla veya kamulaştırılmasıyla sona erer.

Her iki taşınmaza aynı kimsenin malik olmasıyla geçit hakkı terkin ettirilebilir. Ancak terkin edilmedikçe, tapuda aynî hak olarak varlığını sürdürür.

Yüklü taşınmazın maliki, geçit hakkının sağladığı yarar kalmadıysa bu hakkın terkinini Mahkeme yoluyla isteyebileceği gibi, geçit hakkı yüküne oranla çok az yarar sağlıyorsa bedeli karşılığında kısmen veya tamamen terkini istenebilir.